Pozorant – kim jest, jak nim zostać i jaki sprzęt ochronny nosi?

TL;DR – najważniejsze informacje o pozorancie

• Funkcja opisana w regulaminie – w części C egzaminu IGP pozorant formalnie asystuje sędziemu.
• Cel chwytu zależy od dyscypliny – IGP dopuszcza tylko rękaw, w dyscyplinach ringowych celem jest kostium pozoranta.
• Dwie drogi do uprawnień – w ZKwP egzamin przed komisją GKSP, w Policji dwutygodniowy kurs w Sułkowicach.
• Odzież obowiązkowa w IGP – spodnie, kurtka, rękaw i ochraniacz krocza, również podczas treningu.
• Kask poza regulaminem – regulaminy IGP, mondioringu i ringu francuskiego nie wymagają ochrony głowy.

Kim jest pozorant w szkoleniu psów?

Pozorantem nazywa się w szkoleniu obronnym psów pomocnika, który gra przeciwnika psa, zarówno na placu treningowym, jak i na egzaminie. Poza szkoleniem psów słowo ma znaczenie ogólne: pozorant to ktoś, kto coś udaje albo symuluje.

Wokół tej funkcji narosło uproszczenie, które Kwartalnik Policyjny opisał wprost. Pozorant to w tym ujęciu człowiek w ubraniu ochronnym, który drażni psy i daje się im szarpać. Skąd taki obraz? Z dawnej tresury, w której pozorant miał psa zdominować i pokonać w walce.

Dziś o pracy pozoranta decydują przepisy konkretnej dyscypliny, a na egzaminie także sędzia. Zadaniem pozoranta jest odtworzyć sytuację, w której zwierzę pokaże chwyt, kontrolę i posłuszeństwo, i odtworzyć ją tak samo dla każdego startującego psa. Przewaga fizyczna nad psem przestała być celem. Pies uczy się reagować na zachowanie człowieka w scenariuszu, który sędzia ocenia według jednakowych kryteriów.

Na czym polega praca pozoranta w IGP?

W IGP (dawniej IPO) pozorant jest asystentem sędziego w części C egzaminu, czyli w obronie, i odgrywa przeciwnika psa w każdym ćwiczeniu tej części. Podstawę tworzy pięć ćwiczeń, które powtarzają się na każdym z trzech stopni egzaminu:

• Rewirowanie – pies przeszukuje kryjówki, w jednej z nich czeka pozorant.
• Oszczekiwanie i pilnowanie – pies pilnuje znalezionego pozoranta i go oszczekuje.
• Zapobieganie ucieczce – pozorant próbuje uciec, a pies ma go zatrzymać.
• Obrona przed atakiem w fazie pilnowania – pozorant przechodzi do ataku w trakcie pilnowania.
• Atak na psa z ruchu – pozorant atakuje psa w biegu.

Według regulaminu FCI-IGP obowiązującego od 2025 r. pies może złapać tylko rękaw ochronny, mimo że pozorant ma na sobie komplet odzieży. Uchwycenie innego miejsca oznacza dyskwalifikację psa. Pomaganie psu jest zakazane, na przykład podsuwanie rękawa przed chwytem albo zachęcanie psa głosem.

Skoro rękaw jest jedynym dozwolonym celem chwytu, rękaw ochronny do IGP to podstawowy element wyposażenia pozoranta.

Czym różni się pozorant w mondioringu i ringu francuskim?

Mondioring i ring francuski wymagają od pozoranta pełnego kostiumu, ponieważ pies może go chwycić także poza rękawem. To zmienia zarówno strój, jak i zasady pracy.

Mondioring to dyscyplina FCI z trzema stopniami (Level I–III). Regulamin FCI-Mondioring stawia pozorantowi trzy zasady: ma być bezstronny, nigdy nie zadawać psu bólu i zachowywać się tak, jakby nie miał na sobie kombinezonu. Stroju nie wolno też zmieniać w trakcie zawodów w zależności od psa.

Kombinezon ringowy to inna kategoria sprzętu niż zestaw do IGP, dlatego w ofercie odzieży ochronnej dla pozoranta ubrania ringowe, rękawy i nogawki mają osobne działy.

Ring francuski jest dyscypliną krajową francuskiego związku kynologicznego (SCC), a pozorant nazywa się tam oficjalnie homme assistant. Na zawodach pracuje dopiero po selekcji, a wymogi wobec kostiumu określa regulamin francuskiego związku.

Pozorant w IGP, mondioringu, ringu i Policji – porównanie

W trzech dyscyplinach sportowych i w Policji pozorant pracuje według różnych zasad, a między dyscyplinami sportowymi najwięcej zmienia legalny cel chwytu. Różnice najlepiej widać w jednym zestawieniu.

Dla klubu i pozoranta wniosek jest praktyczny: sprzęt kupuje się pod dyscyplinę, w której pozorant będzie pracować, bo rękaw do IGP nie zastąpi kombinezonu do mondioringu. Uprawnienia sportowe do IGP i mondioringu wydaje ZKwP. Ring francuski nie należy do struktur ZKwP, więc selekcji do tej dyscypliny w polskim związku się nie zdobędzie. Najmniej wiadomo o ubiorze pozoranta policyjnego, bo materiały Centrum Szkolenia Policji opisują program kursu, ale nie wymieniają elementów stroju.

Jak pracuje pozorant w Policji?

W Policji pozorantem jest funkcjonariusz, który odgrywa napastnika podczas szkolenia psów służbowych (K9) i przeszedł kurs specjalistyczny. Czym różni się jego praca od pozorowania na placu klubowym? Kurs obejmuje elementy obrończe odtwarzające interwencję:

• Legitymowanie i kontrola osób
• Odpieranie czynnej napaści
• Ściganie i zatrzymanie
• Konwojowanie
• Przeszukanie terenu i budynków

Zajęcia prowadzi Zakład Kynologii Policyjnej Centrum Szkolenia Policji w Sułkowicach. Kurs trwa dwa tygodnie i przyjmuje policjantów, którzy ukończyli kurs przewodników psów patrolowych lub patrolowo-tropiących, a także funkcjonariuszy komórek prewencji pracujących z psami służbowymi. Program zaczyna się od bezpieczeństwa, czyli zasad bezpiecznej pozoracji, potrzebnego do niej sprzętu i pierwszej pomocy, także dla psa.

Tu celem nie jest punktacja sędziego, tylko przygotowanie psa do interwencji. Pies służbowy musi zatrzymać osobę i pozwolić przewodnikowi ją skontrolować. Scenariusze kursu przypominają dlatego codzienną służbę bardziej niż sportowy plac.

Jak zostać pozorantem w Związku Kynologicznym w Polsce?

Pozorantem w ZKwP zostaje członek związku, który zda egzamin ustny i praktyczny przed komisją powołaną przez Główną Komisję Szkolenia Psów (GKSP). Drogę opisuje regulamin przyznawania uprawnień dla pozorantów:

1. Członkostwo – kandydat musi być członkiem ZKwP z nieposzlakowaną opinią.
2. Opinia oddziału – zgłoszenie trafia bezpośrednio do GKSP razem z opinią macierzystego oddziału.
3. Seminarium i zaświadczenie lekarskie – GKSP organizuje przed egzaminem seminarium, a kandydat przedstawia aktualne zaświadczenie od lekarza.
4. Egzamin – część ustna sprawdza wiedzę, a praktyczna pracę przy psach.

Uprawnienia I stopnia pozwalają pracować na kursach, testach i egzaminach. Na zawodach krajowych i międzynarodowych pracuje pozorant II stopnia, który ma co najmniej 2 lata stażu na pierwszym stopniu i zdał kolejny egzamin. Mondioring ma w ZKwP własną ścieżkę uprawnień i osobny regulamin.

A kurs pozoranta w prywatnym ośrodku szkolenia psów? Przygotowuje technicznie, ale uprawnień związkowych nie zastępuje, ponieważ w ZKwP nadaje je GKSP po egzaminie.

Jakie predyspozycje powinien mieć pozorant?

Pozorant potrzebuje kondycji, umiejętności czytania psa i spokoju, bo w obronie reaguje na zwierzę pracujące w pełnym pobudzeniu. Kostium i rękaw chronią przed ugryzieniem, ale tych umiejętności nie zastąpią.

Sprawność fizyczna pozwala uciekać, przyjmować chwyt i utrzymywać równowagę przy psie, który uderza całą masą ciała (w IGP: atak z ruchu).

Czytanie psa daje szansę zauważyć niepewność albo przeciążenie, zanim zamienią się w złe skojarzenie z ćwiczeniem. Czy da się tego nauczyć wyłącznie z podręcznika? Ta umiejętność rośnie z liczbą psów, z którymi pozorant przepracował sesje, i z uwagą poświęconą każdemu z nich.

Spokój pod presją chroni zarówno psa, jak i przebieg ćwiczenia. Pozorant, który reaguje nerwowo, przenosi na psa własne napięcie i psuje powtarzalność scenariusza. Na zawodach sportowych dochodzi znajomość regulaminu, bo pozorant ma zapewnić każdemu psu te same warunki.

Jaki sprzęt ochronny nosi pozorant?

Pozorant nosi sprzęt dobrany do dyscypliny, a w IGP regulamin FCI wymaga kompletu ochrony zarówno na treningu, jak i na egzaminie. Po co pełna odzież, skoro pies ma trafić wyłącznie w rękaw? Przepisy IGP wskazują dwa powody: ochronę osobistą pozoranta i wymogi ubezpieczenia.

Na treningu zestaw uzupełniają nogawki dla pozoranta, stosowane osobno albo razem z rękawem. W Sport-Dog.pl sprzęt dla pozorantów obejmuje kostiumy, rękawy i nogawki, a kostiumy ringowe pochodzą m.in. od marki Demanet.

Pozoranci narzekają na jedno, i to mocno. Sprzęt, który na zdjęciu wygląda łudząco podobnie do markowego, w pracy zachowuje się zupełnie inaczej. Różnicę widać dopiero na placu, po kilku sesjach z psem, i to ona decyduje o kolejnym zakupie: coraz częściej wybierane są właśnie kostiumy tej marki.

Kasku ani osłony twarzy nie wymagają przepisy FCI-IGP, FCI-Mondioring ani francuski regulamin pozorantów ringowych. Decyzja o ochronie głowy należy więc do klubu i samego pozoranta.

FAQ – najczęstsze pytania o pozoranta

Jak nazywa się pozorant po angielsku?

W angielskiej wersji regulaminu FCI-IGP pozorant to helper, a w przepisach mondioringu FCI decoy. Regulamin mondioringu dodaje, że w Ameryce używa się obu tych nazw.

Do czego pozorant używa pałki?

W IGP pozorant ma miękką pałkę, którą wyłącznie grozi psu, bo przepisy wprost zakazują dotykania i uderzania psa. Pałka pojawia się m.in. przy obronie w fazie pilnowania i ataku z ruchu, a przy rozbrojeniu przewodnik zabiera ją pozorantowi. W mondioringu pozorant używa rozszczepionego kija bambusowego i pistoletu hukowego, ale uderzenie psa kijem także jest zakazane.

Czy kobieta może zostać pozorantką?

Tak, regulaminy nie ograniczają tej funkcji ze względu na płeć, a niemiecki tekst przepisów IGP używa formy Helfer/Helferin. Wieku pozoranta nie określają przepisy FCI dla IGP ani regulamin uprawnień GKSP.

Czy pozorant to zawód?

Uprawnienia pozoranta w ZKwP są wewnętrzne, bo związek nadaje je do celów statutowych. Kwartalnik Policyjny zwracał uwagę, że dla tej funkcji nie ma oficjalnie zatwierdzonej nazwy zawodu, podczas gdy treser psów na liście zawodów figuruje.

Czym zajmuje się pozorant przy psach ratowniczych?

Przy szkoleniu psów ratowniczych pozorant odgrywa osobę zaginioną, której pies szuka w terenie. Grupy poszukiwawczo-ratownicze, na przykład OPOLSAR, prowadzą nabory na pozorantów, bo psy ratownicze powinny regularnie pracować na zapachu obcego człowieka. Taki pozorant nie potrzebuje odzieży ochronnej, ponieważ ćwiczenie nie obejmuje chwytu.