Jamnik - charakterystyka rasy myśliwskiej i szkolenie do pracy w norze

Jamnik to pies stworzony pracy pod ziemią oraz tropienia postrzałka na powierzchni. Niski korpus, mocna klatka piersiowa, twardy charakter i donośny głos to zestaw cech pod norowanie, pracę na farbie i codzienną służbę w łowisku. Kto patrzy na jamnika wyłącznie jak na psa kanapowego, dostrzega tylko niewielki fragment potencjału tej rasy.

TL;DR: najważniejsze informacje o jamniku:

• jamnik jest psem myśliwskim do pracy nad ziemią i pod ziemią, do tropienia postrzałka, płoszenia oraz pracy w norze, 
• rasa ta występuje w trzech wielkościach i trzech rodzajach sierści, 
• w próbach pracy norowców PZŁ startują jamniki standardowe i miniaturowe, a wiek psa musi mieścić się w przedziale od 9 do 24 miesięcy, 
• jamnik króliczy ma własny regulamin prób i konkursów, 
• przy zdrowiu rasy największą uwagę skupia kręgosłup, masa ciała i profilaktyka IVDD, czyli choroby krążków międzykręgowych,

Historia jamnika - borsuczy pies z Niemiec

Już w średniowieczu istniały psy gończe o krótkich łapach, doskonałe do osaczania zwierzyny w gęstych zaroślach. Nowoczesny typ rasy zaczął się kształtować w XVII i XVIII wieku, gdy niemieccy leśnicy i myśliwi konsekwentnie doskonalili psy do wejścia w nory i walki w ciasnym korytarzu. 

Mały ciałem, ale wielki duchem oraz wystarczająco agresywny by stawić czoła przeciwnikowi jamnik wywodzi się od krótkonożnych psów, wyselekcjonowanych z gończych do pracy pod ziemią. Z czasem rasa rozwinęła także głoszenie, płoszenie i wyszukiwanie zwierzyny. Ta wszechstronność sprawiła, że wciąż należy do najbardziej użytecznych ras łowieckich. Niemieckie słowo Dachshund oznacza dosłownie „psa na borsuka”, chociaż w Niemczech jamnik funkcjonuje także jako Teckel, służący do tropienia postrzałka oraz pracy pod ziemią przy lisie czy króliku.

Odmiany jamników - wielkość i rodzaj sierści

Jamniki rozróżniamy według obwodu klatki piersiowej oraz rodzaju szaty. Wzorce obejmują trzy wielkości: standardową, miniaturową i króliczą, a także trzy odmiany szaty: krótkowłosą, długowłosą i szorstkowłosą. W efekcie powstaje dziewięć odmian rasy.

Standardowy, miniaturowy i kaninchen - różnice w pracy

Jamnik standardowy daje najwięcej siły, donośności i odporności w cięższej pracy w norach borsuczych. To on najczęściej pojawia się w kontekście zadań wymagających większej masy ciała, choć sprawdzi się także jako posokowiec na powierzchni. FCI podaje dla tej odmiany obwód klatki piersiowej powyżej 35 cm u suk i powyżej 37 cm u psów. Jamnik miniaturowy, wyhodowany głównie do norowania na lisy i króliki, zajmuje środek stawki (obwód klatki piersiowej 30-35cm), a kaninchen, czyli jamnik króliczy wchodzący do najwęższych nor, jest najmniejszą odmianą, z obwodem klatki piersiowej do 30 cm u suk i do 32 cm u psów.

Krótkowłosy, długowłosy i szorstkowłosy - który do polowań?

Jamnik krótkowłosy jest prostszy w pielęgnacji i szybciej schnie po pracy, ale jego sierść słabiej chroni ciało w zaroślach i chłodzie. Jamnik długowłosy jest rzadziej widywany na polowaniach, bo jego szata wymaga staranniejszej kontroli po pracy w błocie i gęstwinie. Jamnik szorstkowłosy wiedzie prym, bo twardy włos i gęsty podszerstek lepiej znoszą błotnisty teren, wszechobecne gałęzie, krzewy i rzepy, a także chłodne warunki jesienno-zimowe. Jednak nie tylko szata decyduje o ogólnej przydatności psa. Liczą się: linia hodowlana, czuły nos, pasja i zaangażowanie do współpracy oraz pewne prowadzenie. 

Budowa jamnika - dlaczego tak wygląda i jak to wpływa na pracę?

Długi tułów i krótkie kończyny to nie jest kaprys hodowlany, tylko majstersztyk genetyki ukierunkowanej na cel. Taka budowa umożliwia szybką, zwrotną pracę nad ziemią i pod ziemią. Wzorzec FCI podaje także ważną proporcję ciała: prześwit od podłoża do klatki piersiowej ma stanowić około jedną trzecią wysokości psa w kłębie, a długość ciała powinna pozostawać w harmonii z wysokością mniej więcej w relacji 1,7 do 1,8 : 1.

Muskularna klatka piersiowa zapewnia jamnikom odpowiednią pojemność płuc podczas pracy w warunkach ograniczonej dostępności tlenu. Krótsze, lekko wygięte kończyny ułatwiają wejście do nory i sprawne kopanie, a długi, mocny u nasady ogon, pomaga w wyciąganiu jamników z pracy pod ziemią, zwłaszcza przy wejściu w zbyt wąską szczelinę.

Charakter jamnika - odwaga większa niż rozmiar

Jamnika można opisać jako psa przyjaznego, nie lękliwego i łagodnie usposobionego, o zrównoważonym temperamencie, a jednocześnie pełnego pasji, wytrwałego i szybkiego w pracy łowieckiej. Jamnik zwykle ma mocny charakter, wykazuje dużą samodzielność i jednocześnie sporą dawkę uporu. Nie znosi chaotycznego prowadzenia, reaguje najlepiej wtedy, gdy przewodnik stawia jasne warunki i konsekwentnie egzekwuje to, czego nauczył psa wcześniej.

Jamnik zachowuje odwagę i niezależność wypracowane przez pokolenia pracy na borsuku. Pod ziemią nie słyszał komend przewodnika, więc musiał sam decydować o strategii walki z przeciwnikiem. Ta cecha budzi uznanie w łowisku, ale w codziennym szkoleniu wymaga dużej cierpliwości, bo bywa źle interpretowana, jako przejaw nieposłuszeństwa. Tak naprawdę to wysoka inteligencja użytkowa: jamnik nie pracuje jak pies nastawiony na ślepe wykonywanie komend. Najpierw sprawdza człowieka, dopiero po chwili oddaje mu współpracę, zachowując dzięki temu dozę niezależności.

Jamnik w pracy myśliwskiej

Zakres pracy jamnika jest szerszy, niż wielu osobom się wydaje. Bywa on nawet określany mianem miniaturowego wyżła, doskonale odnajdującego się w norowaniu, jak i pracy po rannym zwierzu na powierzchni. Dobrze prowadzony pies tej rasy będzie użyteczny w kilku działach łowiectwa.

Norowanie - praca pod ziemią na lisa i borsuka

Norowanie pozostaje najbardziej charakterystycznym zadaniem jamnika, wymagającym dużej odporności na stres podczas oszczekiwania zwierza w kryjówce. Przygotowanie do takiej pracy zaczyna się od budowania pewności siebie, reakcji na przewodnika i stopniowego oswajania z warunkami sztucznej nory. Pies nie może wejść tam przypadkiem. Potrzebuje treningu psychicznego, kontaktu z przewodnikiem i mądrze ułożonej pasji. Zbyt szybkie wrzucenie młodego jamnika w mocny bodziec zwykle kończy się niepotrzebnym zgaszeniem psa i bałaganem w jego głowie.

Tropienie i praca na powierzchni

Jamnik dobrze wypada także na powierzchni. Dysponuje świetnym węchem, potrafi precyzyjnie prowadzić po śladach krwi postrzałka, a dodatkowo świetnie sprawdzi się jako płochacz w gęstych zaroślach. Dla wielu przewodników taka uniwersalność to ogromna zaleta rasy, bo może wejść do nory i głosić, a innego dnia pracować po farbie albo pójść w miot.

Próby pracy jamników - co obejmują i jak się przygotować?

PZŁ przewiduje kilka form sprawdzania jamników:

• próby pracy norowców, 
• konkurs pracy norowców, 
• konkurs pracy jamników wszechstronnych
• oraz osobne próby i konkursy pracy jamników króliczych. 

Przygotowanie do prób zacznij od podstaw. Najpierw przywołanie, chodzenie przy nodze, spokojne zachowanie przy innych psach i praca na komendzie. Potem dochodzi budowanie odwagi, głosu, wejścia w zadanie i wytrwałości. PZŁ dopuszcza do prób pracy norowców psy od 9. do 24. miesiąca życia.

Sprzęt do pracy z jamnikiem w terenie (lokalizator GPS, obroże elektroniczne)

Przy jamniku pracującym w terenie przydają się przede wszystkim dobra obroża, linka treningowa, gwizdek oraz lekki lokalizator GPS dla jamnika, który nie obciąża szyi psa. Warto też rozważyć obrożę treningową mini dla małego psa, dobraną do gabarytów jamnika i etapu szkolenia, która pozwoli zwiększyć bezpieczeństwo poruszania się w terenie. Funkcja dźwiękowa w d-control 200 mini umożliwia wysyłanie ostrzegawczego sygnału bez użycia impulsu, więc można jej używać jako alternatywnej formy komunikacji z psem podczas treningu.

Zdrowie jamnika - kręgosłup i profilaktyka dyskopatii

Największą bolączką tej rasy jest IVDD, czyli predyspozycja do choroby krążków międzykręgowych. Ze względu na specyficzną budowę, a więc długi kręgosłup i krótkie łapy, jamniki są narażone na urazy mechaniczne oraz zwyrodnienia genetyczne.

W codziennej profilaktyce ogromne znaczenie ma masa ciała: otyłość to wyrok dla kręgosłupa. Utrzymywanie niskiej wagi oraz unikanie częstego chodzenia po schodach w wieku szczenięcym, a także regularny ruch wzmacniający mięśnie grzbietu są bardzo ważne i specyficzne dla tej rasy.

Dla kogo jest jamnik myśliwski?

Jamnik myśliwski będzie dobrym wyborem dla człowieka cierpliwego, konsekwentnego i regularnie obecnego z psem w terenie. To rasa dla myśliwego chcącego pracować, układać psa etapami, który akceptuje fakt, że niewielki wzrost nie oznacza łatwego charakteru. Jamnik szybko obnaża błędy przewodnika, wymaga stanowczości i zrozumienia tego, że nie będzie zawsze potulnie wykonywał wszystkich komend.

W domu jamnik potrafi być bardzo rodzinny i mocno związany z człowiekiem. To pies czuły, oddany i dziarski, co nie kłóci się z użytkowością, ale wymaga zachowania proporcji. Jamnik rodzinny bez zadań i dawki ruchu staje się trudniejszy w prowadzeniu, głośniejszy i bardziej pobudliwy, więc nie można zaniedbywać regularnej aktywności fizycznej oraz umysłowej.

FAQ

Czy każdy jamnik nadaje się do polowań?

Nie. Większość z nich posiada instynkt, ale o przydatności do polowania decydują pochodzenie, pasja, charakter, zdrowie i prowadzenie psa. W środowisku łowieckim największą wartość mają psy z linii, w których stale pilnuje się schematów pracy.

Jak przygotować jamnika do pracy w sztucznej norze?

Zacznij od podstaw posłuszeństwa, kontaktu z przewodnikiem, rozbudzania pasji łowieckiej i budowania odwagi. Dopiero później wprowadzaj psa do sztucznej nory i zwiększaj trudność krok po kroku. PZŁ dopuszcza jamniki do prób pracy norowców od 9. miesiąca życia, więc nie ma potrzeby przyspieszania nauki na siłę.

Jaki lokalizator GPS wybrać dla jamnika do norowania?

Szukaj lokalizatora lekkiego i dobrze dopasowanego do obwodu szyi, np. DOG GPS mini, który waży około 39 g i nadaje się dla psów od 2 kg.

Od jakiego wieku można zabierać jamnika na polowanie?

Pierwsze wyjścia terenowe możesz zacząć po zakończeniu cyklu szczepień, jako element zapoznania z łowiskiem, nauki środowiska i kontaktu z przewodnikiem. Pełną pracę polową i udział w polowaniu wprowadza się wtedy, gdy pies ma już zbudowane podstawy posłuszeństwa, odporność psychiczną i odpowiednią dojrzałość fizyczną.

Czy jamnik szorstkowłosy jest lepszy do pracy niż krótkowłosy?

Niekoniecznie. Jamnik szorstkowłosy jest łatwiejszy do pielęgnacji i przystosowany do pracy w trudnym terenie, ale o wartości psa w łowisku decydują także nos, odwaga, głos, prowadzenie i linia hodowlana. Rodzaj sierści nigdy nie decyduje o użytkowości.