5 sposobów na proste zabawki węchowe dla psa

Zmysł węchu prowadzi psa przez świat dużo silniej niż wzrok. Kreatywne i pobudzające instynkt zabawy węchowe uspokajają emocje, zmniejszają napięcie i dają psu poczucie zadania do wykonania, co jest przydatne w dni, gdy nie masz czasu na długie wyjścia w teren. Zamiast kolejnego biegu za piłką proponujesz psu pracę, która angażuje głowę i nos, a jednocześnie nie przeciąża organizmu.

Proste maty węchowe, kongi, plansze logiczne, maty do wylizywania oraz pierwsze ćwiczenia z noseworkiem z łatwością wprowadzisz w mieszkaniu, w ogrodzie czy na wakacyjnym wyjeździe. Pięć opisanych niżej rozwiązań pokazuje, jak krok po kroku zbudować z nich bezpieczny, ciekawy program pracy na nos dla szczeniaka, psa dorosłego i psiego seniora

W skrócie (TL;DR):

Zabawki węchowe pomagają psu wykorzystać naturalny zmysł węchu, obniżają napięcie i uczą koncentracji. Maty węchowe, plansze logiczne, zabawki typu kong i maty do wylizywania spowalniają jedzenie i zamieniają posiłek w spokojne zadanie. Trening noseworku z użyciem syntetycznych zapachów przenosi zabawy węchowe na wyższy poziom i nawiązuje do pracy psów służbowych. Kluczem do sukcesu jest stopniowanie trudności, dbanie o bezpieczeństwo materiałów oraz dopasowanie ćwiczeń do wieku i temperamentu psa.

Jak działa mata węchowa dla psa i kiedy sprawdza się najlepiej?

Mata węchowa zamienia posiłek lub porcję smaczków w spokojne zadanie do wykonania nosem, różniące się od błyskawicznego wciągnięcia karmy z miski. Powstaje z gęsto naszytych lub przewleczonych pasków materiału, pomiędzy którymi powstają kieszonki, w które opiekun chowa suche przysmaki albo granulki karmy. Pies nie widzi nagrody, więc uruchamia węch, przesuwa nos między frędzlami i po kolei odkrywa smaczne kąski. Tego typu praca angażuje psa psychicznie znacznie mocniej niż zwykłe jedzenie z miski i wycisza lepiej niż np. długi bieg przy rowerze.

Mata węchowa przydaje się szczególnie wtedy, gdy pies:
– szybko się nakręca przy zabawkach ruchowych,
– bardzo łapczywie je,
– potrzebuje wyciszenia po spacerze, treningu posłuszeństwa czy wizycie gości.

Ważne, aby opiekun kontrolował poziom trudności. Na początku wystarczy rozłożyć smaczki w płytkich kieszonkach, które pies widzi i łatwo wyciąga. Z czasem można ukrywać karmę głębiej, w jednym miejscu gromadzić kilka kąsków lub wprowadzać krótką komendę, na przykład „szukaj”, która będzie sygnałem rozpoczęcia zadania.

Czym różni się plansza węchowo-logiczna od zwykłej zabawki?

Plansza węchowo-logiczna łączy wykorzystanie nosa z prostymi zagadkami, które pies rozwiązuje łapą, pyskiem lub całym ciałem.

Na takich planszach znajdują się suwaki, wieczka, przesuwne klocki i małe pojemniki. W każdym z nich można ukryć niewielką porcję przysmaków. Zadaniem psa jest zlokalizowanie smakołyku zapachem, a następnie znalezienie sposobu na odsłonięcie kryjówki. Dzięki temu pies pracuje jednocześnie na węchu, na koordynacji i na cierpliwości.

Plansze węchowe dla psów przydają się zarówno szczeniakom, jak i osobnikom dorosłym. U młodych psów pomagają w nauce koncentracji na zadaniu, u psów dorosłych stają się formą treningu mózgu. Dobrze sprawdzają się w dni, gdy pogoda uniemożliwia dłuższy spacer lub aktywność fizyczną.

Przy wyborze planszy węchowej kluczowe znaczenie ma rozmiar, poziom skomplikowania i jakość wykonania. Elementy powinny mieć gładkie krawędzie, tak aby pies nie zranił języka ani dziąseł. Warto też sprawdzić, czy planszę można łatwo umyć, ponieważ tłuszcz i okruchy z karmy dość szybko gromadzą się w zakamarkach.

Jak wykorzystać zabawki typu kong jako zabawki węchowe?

Zabawka typu kong dla psa zamienia podawanie karmy w dłuższe, spokojne zajęcie, które angażuje węch i język.

Kong to gumowy „bączek” z otworem, do którego można włożyć mokrą karmę, pastę mięsno-warzywną, pasztet dla psów lub mieszankę suchej i mokrej karmy. Pies wyczuwa zapach, wsuwa język i krok po kroku wylizuje zawartość. Dzięki temu jedzenie trwa znacznie dłużej, a pies skupia się na zadaniu.

Tego typu zabawki są dobrym wyborem dla psów, które łatwo wchodzą w pobudzenie przy piłkach czy szarpakach, ale jednocześnie potrzebują zajęcia, gdy opiekun pracuje przy komputerze, rozmawia z gośćmi lub szykuje się do wyjścia. Wypełniony karmą kong pełni także funkcję bezpiecznego rytuału wyciszenia podczas trudniejszych sytuacji, na przykład przy burzy, fajerwerkach czy odgłosach remontu w bloku.

Przy wyborze zabawki kong liczy się rozmiar dopasowany do pyska oraz twardość materiału. Zbyt miękka guma szybko pęka, zbyt twarda nie daje psu przyjemnego „zajęcia pyska”. Warto też pamiętać o kaloryczności wypełnienia i wliczać jego porcję do dziennej dawki pokarmowej.

Jak maty do wylizywania pomagają w wyciszeniu psa?

Mata do wylizywania spowalnia jedzenie i ułatwia wyciszenie psa w codziennych, domowych sytuacjach.

Taką matę wykonuje się z silikonu lub tworzywa z wypustkami, rowkami i przegródkami. Opiekun rozsmarowuje na niej mokrą karmę, twarożek dla psów, pastę z puszki czy rozgniecioną karmę z wodą. Pies wylizuje pokarm z zakamarków, pracuje językiem, a jednocześnie skupia się na spokojnym, powtarzalnym działaniu. U wielu psów taki rodzaj aktywności obniża napięcie i pomaga im szybciej wejść w stan odpoczynku.

Maty do wylizywania dla psów są przeznaczone dla osobników, które jedzą zbyt łapczywie lub mają tendencję do „połykania” karmy bez gryzienia. Rozsmarowany pokarm wymusza wolniejsze tempo i zmniejsza ryzyko problemów trawiennych związanych z gwałtownym jedzeniem. Można również zamrozić lub schłodzić matę posmarowaną karmą. Taki zabieg przydaje się zwłaszcza latem, gdy wysoka temperatura sprzyja psuciu się jedzenia, a jednocześnie pies potrzebuje dodatkowego zajęcia w domu. Trzeba tylko zadbać o to, aby zamrożona porcja nie była zbyt twarda dla psów z wrażliwymi zębami.

Jak zacząć przygodę z noseworkiem i syntetycznymi zapachami?

Ćwiczenia typu nosework wprowadzają psa w świat świadomej pracy na zapachu, a jednocześnie dają opiekunowi prosty sposób na wymagające, ale spokojne treningi.

Nosework opiera się na nauce rozpoznawania konkretnych zapachów, kojarzonych przez psa z nagrodą. W warunkach domowych można rozpocząć od prostych zabaw z szukaniem smaczków, jednak dopiero praca na zapachach docelowych – na przykład aromatach z zestawów do noseworku – przypomina profesjonalny trening psów detekcyjnych. 

Przy wprowadzaniu noseworku ważna jest jasna struktura treningu. Na początku pies poznaje zapach bazowy, otrzymuje nagrodę za krótkie zbliżenie nosa do źródła zapachu, a z czasem uczy się jego wyszukiwania na większej powierzchni. Im lepiej opiekun zadba o czytelne kryteria i spójne sygnały, tym szybciej pies zrozumie zadanie. Nosework nie wymaga od psa siły fizycznej, więc świetnie sprawdza się u osobników starszych, po kontuzjach czy z ograniczeniami ortopedycznymi, a jednocześnie daje ujście dla naturalnej potrzeby pracy nosem.

Rozsądnie zaplanowany trening węchowy psa z wykorzystaniem profesjonalnych zapachów uczy go spokojnej koncentracji przy bodźcach środowiskowych. To ważne także dla osób, które chcą w przyszłości spróbować pracy w kierunku profesjonalnego noseworku użytkowego, czyli zbliżonego do pracy psów w służbach czy jednostkach K9, ale w kontrolowanych, cywilnych warunkach.

Wskazówki praktyczne: jak bezpiecznie wprowadzać zabawki węchowe?

Przy planowaniu zabaw węchowych dla psów trzymaj się kilku prostych zasad:

• Dawkowanie trudności
  Na początku zadania powinny być łatwe. Pies ma poczucie sukcesu i chętniej angażuje się w kolejne próby. Dopiero gdy swobodnie radzi sobie z prostym układem, można zwiększyć liczbę kryjówek, głębokość ukrycia smaczków czy złożoność zadań.
• Kontrola ilości jedzenia
  Smaczki, mokra karma czy przysmaki ukryte w zabawkach wchodzą w skład dziennej dawki pokarmowej. Nadwyżka kalorii szybko przekłada się na masę ciała, zwłaszcza u psów, które poza zabawami węchowymi mają ograniczony dzienny ruch.
• Bezpieczeństwo materiałów
  Zabawki węchowe, maty i plansze muszą posiadać mocne szwy, gładkie krawędzie i być wykonane z tworzywa dopuszczonego do kontaktu z żywnością. W przypadku psów o silnej potrzebie gryzienia lepiej sięgnąć po twardsze produkty i unikać drobnych elementów, które pies mógłby odgryźć i połknąć.
• Czas trwania sesji
  Jedno zadanie węchowe nie musi trwać długo. Często kilka minut wytężonej pracy nosem męczy psa bardziej niż pół godziny chodzenia przy nodze. Możesz też zaplanować dwie krótkie sesje w ciągu dnia niż jedno, zbyt długie ćwiczenie, które doprowadzi do frustracji.
• Dobór zabawek do temperamentu psa
  Szczeniak o delikatnym charakterze zwykle szybciej odnajduje się na macie węchowej i przy prostych planszach. Pies o dużej potrzebie gryzienia może lepiej reagować na kong wypełniony karmą. Psy z przeszłością lękową lub z problemami zdrowotnymi skorzystają na spokojnych, przewidywalnych zadaniach, takich jak maty do wylizywania czy podstawowe ćwiczenia noseworkowe.

Jeśli chcesz wprowadzić zabawy węchowe na stałe do planu dnia, a nie masz pewności, od czego zacząć, skontaktuj się z nami. Podaj wiek psa, rasę, poziom aktywności i ewentualne problemy zdrowotne, a doradzimy, czy lepiej sprawdzi się mata węchowa, kong, plansza logiczna czy zestaw zapachów do noseworku. Dzięki temu zbudujesz bezpieczny, ciekawy i dopasowany do Twojego psa program pracy na nos, który realnie poprawi jego dobrostan.

Artykuł przygotowany przez redakcję Sport-Dog.pl we współpracy z instruktorami, trenerami psów sportowych oraz przewodnikami psów pracujących. Pomagamy dobierać akcesoria do treningu węchowego, planować sesje ćwiczeń i wykorzystywać zabawki węchowe jako narzędzie budowania więzi między psem a opiekunem.