Jak przygotować psa myśliwskiego do wiosennej pracy w terenie?

Wiosna jest bardzo dobrym momentem na przygotowanie psa do pracy w polu, w lesie, przy wodzie i w zadaniach, które wracają do harmonogramu po długiej zimie. To czas na ocenę formy, odświeżenie podstaw, uporządkowanie reakcji na komendy, pracę na gwizdek, kontrolę na dystansie, a także na zakup dodatkowego sprzętu szkoleniowego. Taki plan przydaje się zarówno wtedy, gdy myśliwy szykuje psa do prób, jak i wtedy, gdy chce wejść w wiosenny cykl pracy terenowej, przygotowującej do wspólnych, jesiennych polowań.

TL;DR – najważniejsze informacje o przygotowaniu psa myśliwskiego do pracy w terenie:

• wczesna wiosna to dobry moment na odbudowę rytmu pracy, ocenę formy psa i spokojne wejście w trening po przerwie zimowej,
• różne rasy psów myśliwskich wymagają innego podejścia w treningu, bo inaczej pracuje wyżeł, inaczej posokowiec, gończe, płochacze czy terier,
• przed intensywniejszą pracą trzeba sprawdzić stan zdrowia psa, w tym łapy, masę ciała i ogólną gotowość do wysiłku, 
• GPS dla psów ma sens tam, gdy pies pracuje daleko od przewodnika: w lesie, na dużym areale albo w trudnym terenie,
• przygotowanie psa po zimie powinno obejmować także pracę na rozproszeniach, w tym reakcję na strzał i kontrolę zachowania w nowym środowisku. 

Dlaczego wiosenne przygotowanie psa do pracy jest ważne?

Po zimie wiele psów wraca do terenu ze słabszą wydolnością i gorszą koncentracją w rozproszeniach. To nie jest problem wynikający z charakteru, tylko naturalna konsekwencja dłuższej przerwy w treningach albo mniejszej intensywności pracy z powodu mroźnej aury. Wiosenny powrót do treningu nie powinien zaczynać się od najtrudniejszych zadań, lecz od oceny tego, jak pies znosi ruch, jak szybko wraca do skupienia i czy podstawowe komendy nadal działają tak samo pewnie.

W przypadku psów użytkowych i łowieckich ma to jeszcze większe znaczenie. W terenie liczy się zdolność do utrzymania kierunku pracy, powrotu do przewodnika i reagowania mimo pobudzenia. Jeżeli pies po zimie od razu trafia w trudny schemat ćwiczeń, łatwo go rozproszyć, a wtedy nawet dobry materiał genetyczny i naturalne predyspozycje nie wystarczą. Najpierw trzeba odbudować rytm pracy.

Od czego zacząć przygotowanie psa myśliwskiego po zimie?

Pierwszy etap to uczciwa ocena organizmu. Zanim wrócisz z psem do pracy w polu, sprawdź masę ciała, stawy, łapy, opuszki, napięcie mięśni i ogólną reakcję psa na wysiłek. Najważniejsze jest praktyczne spojrzenie: czy pies wchodzi w ruch płynnie, czy nie sztywnieje po wysiłku, czy nie traci szybko oddechu i czy utrzymuje koncentrację przez kilka krótkich zadań z rzędu.

Drugi etap to prosty plan ruchowy. Kondycja i wytrzymałość wracają lepiej po częstych, umiarkowanych jednostkach niż po jednej ciężkiej sesji tygodniowo. Przygotowanie psa do pracy w terenie opiera się na obciążeniach dodawanych stopniowo: marsz, lekki bieg, zmiany podłoża, wejście w las, krótka praca na skupieniu, a dopiero potem coraz dłuższe, złożone sesje.

Jakie komendy dla psa trzeba odświeżyć przed sezonem na polowania?

Najpierw wraca odwołanie. Nie ma znaczenia, czy pracujesz z wyżłem, gończym czy psem rodzinnym o użytkowych predyspozycjach. Jeżeli pies ma iść dalej w teren, musi pewnie wracać na komendę i na gwizdek. To jest podstawa, bez wypracowania której dalsze elementy robią się mniej przewidywalne. Dobrze, gdy pies reaguje szybko, bez Twoich dodatkowych gestów, bez powtarzania sygnału i bez przeciągania decyzji.

Drugim ważnym elementem jest zatrzymanie albo zmiana kierunku pracy. Pies musi wiedzieć, kiedy przerwać ruch, skręcić, wrócić do linii przewodnika albo przejść z pobudzenia do kontroli. To przydaje się zarówno u psa pracującego blisko, jak i wtedy, gdy dystans robi się większy.

Czy każda rasa wymaga tego samego planu pracy w terenie?

Nie, właśnie tu zaczyna się szkolenie psa myśliwskiego zgodnie ze stylem pracy. Wyżeł będzie inaczej czytał wiatr, inaczej ustawiał ciało i inaczej korzystał z dystansu niż posokowiec pracujący bardziej na śladzie i skupieniu. Płochacze potrzebują innego rytmu niż psy gończe, a terier czy dzikarz stawiają przed przewodnikiem jeszcze inne wymagania. 

Ważna jest też indywidualna pobudliwość, długość działania, rodzaj zadania i to, czy pies ma pracować na lądzie, w pobliżu wody, na krótkim dystansie czy dalej od przewodnika. To główny punkt wyjścia dla każdego, kto planuje szkolenie psa po zimie.

Jak budować nos, kierunek pracy i zachowanie psa w polu?

Praca nosa nie powinna zaczynać się od nadmiernie trudnego zadania. Najpierw pies ma zrozumieć, czego ma szukać, w jakim tempie ma pracować i jak wygląda prawidłowy finał zadania. U jednych psów będzie to swobodne węszenie w polu, u innych bardziej spokojne tropienie, a jeszcze u innych wejście w ślad postrzałka. W każdym wypadku przewodnik musi odróżnić skupioną pracę od chaosu, bo sam ruch psa po terenie nie oznacza jeszcze dobrze prowadzonego treningu.

Wiosną warto więc wrócić do prostych układów. Niewielki teren, mniejsza liczba rozproszeń, czytelna nagroda, krótka sesja. Potem można stopniowo dokładać utrudnienia: wiatr boczny, zmianę podłoża, pracę po wilgotnej ziemi, wejście w trawę, zarośla i leśne ścieżki. W przypadku ras myśliwskich to bardzo ważne, bo po zimie pies często ma zapas energii, ale nie wrócił jeszcze do swojego stałego rytmu pracy nosem.

Jak przygotować psa na strzał i rozproszenia podczas polowania?

Przewidywalna reakcja psa na strzał jest ważnym elementem oceny. Nie chodzi o „hartowanie” psa na siłę, tylko o spokojne budowanie neutralnej, stabilnej reakcji w dobrze ustawionym planie pracy. Praca nad strzałem powinna iść równolegle z innymi zadaniami. Pies najpierw ma czuć się pewnie w terenie, rozumieć zadanie i utrzymywać kontakt z przewodnikiem. Dopiero potem dokładany jest dźwięk, w rozsądnej odległości i przy dobrej kontroli sytuacji.

W regulaminach prób pracy PZŁ reakcja na strzał jest sprawdzana już na samym początku. Jeśli reaguje lękliwie, nie przechodzi do dalszych konkurencji. Zbyt szybkie przejście do mocnych bodźców psuje zachowanie psa szybciej, niż buduje odporność. W przypadku psów łowieckich ta ostrożność ma duże znaczenie, bo później przekłada się na pracę przy polowaniach.

Kiedy GPS dla psów pomaga w pracy szkoleniowej w terenie?

Lokalizator GPS przydaje się, gdy pies wybiega dalej, teren jest rozległy albo kontakt wzrokowy urywa się szybko. To dotyczy zarówno pracy łowieckiej, jak i treningu w lesie, na dużych łąkach czy w obszarach o nieregularnym ukształtowaniu. Oczywiście lokalizator psa nie zastępuje odwołania, ale pozwala odzyskać kontrolę nad jego poczynaniami: widzisz kierunek poruszania się, masz możliwość śledzenia pozycji psa na bieżąco i możesz ocenić, czy nie oddalił się za bardzo.

W ofercie Sport-Dog.pl przygotowaliśmy kilka gotowych rozwiązań. Przy bardziej wymagającej pracy w terenie dobrze wypadają systemy radiowe DOG GPS X20, DOG GPS X25T czy DOG GPS X30T. Seria X25T pozwala monitorować do 19 urządzeń, a X30 daje śledzenie nawet 13 psów z mapami i aplikacją, przy zasięgu do 20 km w terenie otwartym.

Jak wygląda plan pracy z psem rozłożony na cztery tygodnie wiosny?

W pierwszym tygodniu skup się na rozruchu mięśniowym, prostym odwołaniu i powtarzalnej reakcji na sygnał. Krótkie sesje, mało rozproszeń, spokojny rytm ćwiczenia. Drugi tydzień to wydłużenie ruchu, wejście w teren bardziej zróżnicowany i pierwsza praca na kierunku. Trzeci tydzień można przeznaczyć na trudniejsze środowisko, większy dystans, powrót do zadań z nosem i sprawdzenie, jak pies reaguje na rozproszenia. Czwarty tydzień służy raczej uporządkowaniu schematów niż dokładaniu kolejnych utrudnień. Wtedy możesz też ostatecznie sprawdzić, co działa prawidłowo, zamiast próbować przyspieszyć cokolwiek na siłę.

Taki plan dobrze pasuje zarówno do psa młodszego, jak i do bardziej zaawansowanego. Młody pies potrzebuje prostszej struktury i krótszych zadań, a doświadczony wymaga odświeżenia reakcji na sygnały. W obu przypadkach chodzi o to samo: jak najlepiej przygotować psa do polowań i do zadań terenowych przez systematyczność.

FAQ: pytania i odpowiedzi dotyczące szkolenia psa myśliwskiego wiosną

Czy młody pies powinien już w pierwszą wiosnę pracować tak, jak dorosły?

Nie. Młody pies może zacząć od nauki podstawowego posłuszeństwa bardzo wcześnie, ale bardziej wymagające elementy pracy terenowej trzeba dopasować do wieku, rozwoju układu ruchu i dojrzałości psychicznej. Trening obedience można zaczynać już około 8. tygodnia życia, natomiast bardziej wymagający trening aportu dopiero mniej więcej od 6-7 miesiąca, gdy pies lepiej radzi sobie fizycznie. Z kolei przy pracy w terenie trzeba zachować ostrożność u szczeniąt i młodych psów, bo zbyt długie i trudne sesje mogą przeciążać rosnące kości i stawy.

Czy po zimie trzeba szczególnie uważać na opuszki łap?

Tak. Po dłuższej przerwie opuszki gorzej znoszą twarde, szorstkie albo nagrzewające się podłoże. Pamiętaj, że pierwszy dłuższy marsz lub bieg w cieplejszej części roku może skończyć się otarciami albo pęcherzami, jeśli łapy nie były wcześniej stopniowo przyzwyczajane do obciążenia. To oznacza, że na początku sezonu lepiej wracać do terenu krócej, za to częściej, zamiast od razu robić jedną ciężką jednostkę.

Czy po każdej sesji terenowej trzeba robić szybki przegląd łap, uszu i sierści?

Tak. Po wyjściu w teren pamiętaj, by obejrzeć łapy, przestrzenie między palcami, uszy i sierść. Należy sprawdzać, czy w łapach nie ma skaleczeń, stłuczeń, drzazg, igliwia albo innych ciał obcych, nie można też zapominać o regularnym przeglądzie sierści pod kątem kleszczy i innych zanieczyszczeń po aktywności w terenie. Uszy trzeba sprawdzić zwłaszcza po pływaniu: warto je osuszyć, jeśli pies ma skłonność do problemów natury laryngologicznej.

Czy trening w wodzie na początku wiosny wymaga większej ostrożności?

Tak. Nawet jeśli pies lubi wodę, początek sezonu wymaga rozsądku, tym bardziej, że niektóre rasy lubią pływać aż do wyczerpania i mogą przy okazji wypić zbyt dużo wody. Dlatego pierwsze sesje wodne powinny być krótsze, prowadzone w bezpiecznym miejscu i zakończone zanim pies zacznie pracować „na rezerwie”. 

Czy pierwsze objawy przegrzania to już sygnał, żeby zakończyć pracę?

Tak. Nadmierne dyszenie, ślinienie się, szybki oddech, osłabienie albo zmiana koloru błon śluzowych to moment na przerwanie wysiłku. Psy przegrzewają się szybciej niż ludzie, więc od zwykłego przeciążenia do udaru cieplnego bardzo krótka droga. Przy pierwszych wyraźnych objawach trzeba zejść z obciążenia, przejść z psem do cienia, podać mu wodę i obserwować bardzo uważnie, czy odpoczynek przywraca mu równowagę.

Artykuł opracowany przez redakcję Sport-Dog.pl, z pomocą doświadczonych przewodników pracujących z psami w terenie. Propagujemy odpowiedzialne przygotowanie psa do zadań użytkowych, oparte na stopniowym budowaniu formy, czytelnej komunikacji i prawidłowym doborze planu treningów do możliwości oraz stylu pracy psa.