Seter angielski - charakterystyka rasy i praca przy ptactwie

Seter angielski zachwyca ruchem, elegancją i spokojnym kontaktem z człowiekiem, ale w łowisku pokazuje drugą stronę swojej natury: dużą pasję, szerokie szukanie i charakterystyczną stójkę. Od wieków fascynuje myśliwych i kynologów swoim stylem pracy oraz łagodnym usposobieniem, ale czy za tą gracją i jedwabistą szatą kryje się pies trudny do opanowania? W poniższym tekście przyjrzymy się bliżej, jak charakterystyka setera angielskiego przekłada się na codzienne życie oraz wymagającą pracę w terenie.

TL;DR - najważniejsze informacje o seterach angielskich:

• należy do ras wystawiających, pracuje górnym wiatrem i został ukształtowany do wyszukiwania ptactwa oraz zaznaczania jego obecności stójką,
• charakter setera angielskiego opiera się na dualizmie – to nieustraszony drapieżnik w łowisku, który po powrocie do domu staje się łagodnym i oddanym psem,
• szkolenie setera angielskiego wymaga ogromnego wyczucia i metod pozytywnych, gdyż pod wpływem presji fizycznej całkowicie traci chęci do współpracy,
• przy zdrowiu rasy największą uwagę należy poświęcić badaniom w kierunku dysplazji, kontroli pracy tarczycy oraz testom słuchu BAER u szczeniąt,
• seter angielski myśliwski jest niezastąpionym partnerem na otwartych przestrzeniach, gdzie jego szerokie okładanie pola pozwala na szybkie odnalezienie kuropatw lub bażantów.

Historia setera angielskiego - od XVI wieku do współczesnych polowań

Historia hodowli tej rasy sięga co najmniej XVI wieku, a więc do czasów, gdy na Wyspach Brytyjskich polowano z sieciami na ptactwo lądowe. Bezpośrednimi przodkami dzisiejszych seterów były tzw. setting spaniels, które po odnalezieniu kuropatw lub przepiórek nie płoszyły ich, lecz „siadały” (ang. to set), dając myśliwemu czas na zarzucenie sieci. Później, wraz z upowszechnieniem broni palnej, ten sposób pracy przekształcił się w stójkę.

Współczesna rasa setera angielskiego zaczęła nabierać kształtów w XIX wieku. Kluczową postacią dla rozwoju populacji był Edward Laverack, który od 1825 roku prowadził rygorystyczną selekcję, stawiając na elegancję i wyrównany eksterier. To właśnie jego pracy zawdzięczamy dzisiejszy wygląd wystawowy rasy. Równolegle Purcell Llewellin pracował nad liniami użytkowymi, krzyżując psy Laveracka z innymi wybitnymi osobnikami pracującymi. Zaowocowało to powstaniem lżejszych, sprawnych i szybkich psów myśliwskich. Obecnie w kynologii rozróżnia się linie: „Laverack” (wystawowe) i „Llewellin” (użytkowe), choć oficjalnie stanowią one jeden wzorzec.

Wygląd i budowa setera angielskiego - wzorzec rasy

Seter angielski to pies średniej wielkości, wyróżniający się szlachetną budową. Jego sylwetka jest wpisana w prostokąt i emanuje siłą bez śladu ociężałości. Głowa powinna być długa i sucha, o wyraźnie zaznaczonym stopie, z głęboką, graniastą kufą, której czyste linie podkreśla cienka, ściśle przylegająca skóra.

Wzorzec rasy podaje wysokość 65 do 68 cm dla psów i 61 do 65 cm dla suk. Grzbiet powinien być krótki i równy, lędźwie mocne, a kończyny dobrze umięśnione i wydajne w ruchu. Oczy, o łagodnym i inteligentnym wyrazie, mają zazwyczaj kolor orzechowy lub ciemnobrązowy.

Bardzo charakterystyczna jest długa szata z obfitymi „piórami” na kończynach, brzuchu i ogonie. Włos jedwabisty, lekko falowany, ale nie kręcony. Taka okrywa dobrze chroni psa podczas pracy w wysokiej trawie, na ściernisku i w lekkiej wilgoci, choć wymaga regularnej pielęgnacji.

Najważniejsze elementy budowy setera angielskiego obejmują:

• długą, suchą głowę z dobrze zaznaczonym stopem, bez zbędnej tkanki tłuszczowej i luźnej skóry,
• szyję dość długą, mocną i elegancko osadzoną, 
• głęboką klatkę piersiową i dobrze wysklepione żebra, 
• mocne kończyny z ciasną łapą, 
• ogon osadzony niemal w linii grzbietu, noszony bez zawijania ku górze, 
• ruch swobodny, lekki i wydajny, z wyraźnym napędem z tyłu.

Umaszczenia setera angielskiego (belton, tricolor)

Najbardziej rozpoznawalnym przykładem zróżnicowania szaty jest tak zwany seter angielski belton. To określenie odnosi się do charakterystycznego nakrapiania na białym tle, a sama nazwa pochodzi od miejscowości Belton, gdzie Edward Laverack polował i gdzie wyselekcjonowano to umaszczenie. Polega ono na drobnym nakrapianiu (tzw. przesiewie) na białym tle, bez dużych, litych łat barwnych, wśród których wyróżnia się kilka odmian:

• blue belton: białe tło z czarnym nakrapianiem, dające efekt stalowy lub niebieski,
• orange belton: białe tło z pomarańczowym nakrapianiem,
• lemon belton: białe tło z cytrynowym nakrapianiem,
• liver belton: białe tło z brązowym nakrapianiem,
• tricolor: połączenie odmiany blue belton z podpalaniem na kufie, piersi i nogach.

Charakter setera angielskiego - łagodność w domu i pasja w polu

Jeśli można opisać charakter setera angielskiego jednym słowem, byłoby to „dualizm”. W domu jest to niemalże „pies-cień” – niezwykle łagodny, uczuciowy, wręcz domagający się fizycznego kontaktu z właścicielem. Doskonale dogaduje się z dziećmi i innymi zwierzętami, rzadko wykazując jakiekolwiek oznaki agresji.

Wszystko zmienia się jednak w momencie przekroczenia progu łowiska. W polu seter staje się nieustraszonym, pełnym pasji drapieżnikiem. Jego instynkt do wyszukiwania ptactwa jest tak silny, że potrafi on całkowicie stracić kontakt ze światem zewnętrznym, skupiając się jedynie na wietrze i zapachu zwierzyny. To połączenie daje przewodnikowi dużo przyjemności, ale wymaga też odpowiedniego stylu prowadzenia.

W codziennym życiu seter lubi być blisko człowieka. Nie jest psem do kojca i źle znosi długotrwałą izolację. Potrzebuje towarzystwa, kontaktu i dużej dawki ruchu. Przy braku zajęcia szybko zaczyna działać na własnych zasadach, bo jego użytkowe predyspozycje nie znikają tylko dlatego, że mieszka w domu.

Najbardziej cenione cechy rasy seter angielski to:

• łagodne usposobienie, 
• bardzo dobry kontakt z człowiekiem, 
• duża pasja do pracy nosem, 
• szerokie, energiczne szukanie, 
• lekkość ruchu i duża wytrzymałość, 
• dobra motywacja do pracy w polu.

Prowadzenie setera angielskiego wiąże się z wyzwaniami wynikającymi z jego dużej niezależności oraz skłonności do oddalania się od przewodnika, szczególnie gdy komenda przywołania nie została utrwalona. Ta wrażliwa rasa wykazuje mniejszą karność niż psy nastawione na ścisłe posłuszeństwo i bardzo źle znosi zbyt twarde, siłowe traktowanie, które może doprowadzić do całkowitego zamknięcia się w sobie. Przy niedoborze odpowiedniej aktywności fizycznej i umysłowej, seter ma też ogromne trudności z wyciszeniem, co czyni go psem wymagającym opiekuna spokojnego, lecz konsekwentnego.

Seter angielski w pracy myśliwskiej

Jako pies myśliwski seter angielski jest specjalistą od pracy górnym wiatrem i należy do ras wystawiających. Jego zadaniem jest odnalezienie ptactwa, zaznaczenie jego obecności stójką i utrzymanie tej informacji do momentu podejścia przewodnika.

Stójka i wyszukiwanie - styl pracy setera

Sposób pracy setera angielskiego opiera się na ruchu, nosie i umiejętności wykorzystania wiatru. Porusza się szybkim, niskim galopem, trzymając głowę na linii grzbietu lub lekko powyżej, by łapać molekuły zapachu niesione przez wiatr. Gdy poczuje zwierzynę, nie staje gwałtownie jak pointer, lecz powoli skradając się podchodzi do źródła zapachu.

Stójka u setera angielskiego jest niezwykle widowiskowa. Pies zastyga w bezruchu, w niskiej pozycji. Niektóre linie mają tendencję do niemalże „leżenia” przed zwierzyną, co jest atawizmem z czasów dawnych polowań. Każdy mięsień jest wtedy napięty, a nos precyzyjnie wskazuje miejsce znalezienia ptaka.

Seter nie powinien być prowadzony jak pies od bardzo krótkiego kontaktu. Zbyt częste komendy, nerwowe operowanie gwizdkiem i ciągłe zawracanie psują naturalny rytm pracy. Zalecamy budować kontrolę na przywołaniu, kierunku szukania i stałym kontakcie z przewodnikiem, ale bez tłumienia inicjatywy psa.

Polowanie na kuropatwy, bażanty i bekasy

Seter angielski jest królem otwartych przestrzeni. Na polowaniach na kuropatwy jego szerokie okładanie pola pozwala na szybkie sprawdzenie ogromnych areałów. Jednak rasa ta równie dobrze radzi sobie w trudniejszym terenie – na bagnach i torfowiskach, podczas polowań na bekasy. Dzięki swojej lekkości seter potrafi poruszać się tam, gdzie cięższe wyżły kontynentalne mogą mieć problem.

W lesie, polując na słonki, musi pracować nieco węziej, co wymaga od niego dużej inteligencji i zdolności adaptacji. Słonka nie pachnie tak intensywnie jak stado kuropatw, a jej zapach miesza się z wonią wilgotnej ziemi i butwiejących liści. Seter, który potrafi porzucić galop na oślep na rzecz metodycznego, ostrożniejszego sprawdzania leśnych ostępów, jest uznawany za wybitnego użytkowo.

W terenie otwartym i półotwartym ta rasa pokazuje pełnię możliwości. Potrzebuje jednak przewodnika, który umie iść za psem, odczytywać jego zachowanie i nie próbuje zamieniać setera w rasę pracującą zupełnie innym stylem. Przy źle ustawionej komunikacji pies zaczyna albo odchodzić za szeroko, albo pracuje zbyt nerwowo i gubi jakość stójki.

Dobór sprzętu do pracy z seterem angielskim

Przy tej rasie przydają się przede wszystkim akcesoria, które pomagają utrzymać kontakt na dystansie i zwiększają bezpieczeństwo pracy w terenie. Dobrze sprawdza się gwizdek łowiecki, bo jego dźwięk jest czytelny dla psa także wtedy, gdy ten pracuje szerzej i znajduje się dalej od przewodnika. Gdy seter w ferworze pracy zaczyna zbliżać się do granicy pola lub niebezpiecznej drogi, szybki sygnał pozwala na natychmiastową korektę trasy bez konieczności krzyczenia, które mogłoby spłoszyć zwierzynę.

W treningu przywołania oraz pierwszego porządku w terenie polecamy także dłuższe linki treningowe, szczególnie w pracy z młodym psem. Przydają się na etapie stabilizacji stójki u psów, które mają tendencję do wyłamywania komend i zbyt wczesnego płoszenia ptactwa. Przewodnik, trzymając koniec linki lub pozwalając jej swobodnie ciągnąć się za psem, ma możliwość fizycznego zablokowania pogoni za zwierzyną, co buduje w psie nawyk twardego trzymania stójki aż do komendy.

Przy dynamicznie pracujących seterach, szybko znikających z pola widzenia, bardzo dobrym rozwiązaniem jest profesjonalny lokalizator GPS dla psa myśliwskiego. Pozwala śledzić pozycję psa w czasie rzeczywistym, bez uzależnienia od sieci GSM, a przy pracy w lesie, na łąkach i w terenie pagórkowatym dają przewodnikowi wyraźnie większą kontrolę. W ofercie Sport-Dog.pl znajdziesz modele o zasięgu do 20 km w linii prostej, co przy rasie pracującej szeroko ma bardzo praktyczne znaczenie.

Szkolenie setera angielskiego

Zasadniczo seter angielski szkolenie znosi dobrze, o ile przewodnik rozumie specyfikę rasy. To pies bardzo wrażliwy psychicznie – zbyt ostry ton głosu czy kara fizyczna mogą spowodować, że całkowicie zamknie się w sobie i straci pasję do pracy. Szkolenie powinno więc łączyć porządek i konsekwencję z łagodnym, spokojnym stylem prowadzenia. Twarde poprawki zwykle dają efekt odwrotny od zamierzonego.

Budowanie posłuszeństwa i kontaktu w polu

Najpierw zbuduj przywołanie, reakcję na gwizdek i gotowość do podążania za przewodnikiem. Dopiero później przechodź do pracy na większym dystansie. Seter od początku powinien rozumieć, że może szukać szeroko, ale nie może tracić kontaktu z człowiekiem. To pozwala później spokojniej rozwijać stójkę, kierunek pracy i zachowanie po poderwaniu ptactwa.

W początkowym etapie szkolenia seterów angielskich dobrze sprawdzają się:

• krótka praca na gwizdku, 
• przywołanie na lince, 
• odsyłanie w określonym kierunku, 
• ćwiczenia wyciszające po ruchu, 
• spokojne utrwalanie kontaktu wzrokowego, 
• krótkie sesje w zróżnicowanym terenie.

Praca nad kontaktem wzrokowym i reagowaniem na gwizdek musi być prowadzona od szczenięcia, zanim instynkt łowiecki w pełni zdominuje zachowanie psa.

 Typowe błędy w szkoleniu seterów

Najwięcej problemów pojawia się wtedy, gdy przewodnik próbuje szkolić setera jak psa od bardzo ścisłego posłuszeństwa. Ta rasa musi zachować inicjatywę i swobodę ruchu w polu. 

Błędem będzie więc:

• ciągłe odwoływanie psa bez potrzeby, 
• zbyt częste używanie komend głosowych, 
• twarda korekta za naturalne szukanie, 
• brak spokojnego przywołania od pierwszych miesięcy, 
• niedobór ruchu poza sezonem. 

Niekorzystne jest również przećwiczenie stójki na sztucznym ptactwie lub domowych gołębiach, które może prowadzić do tzw. stójki pustej lub braku twardości w kontakcie z dziką zwierzyną. Kolejny często popełniany błąd to lekceważenie codziennej aktywności. Seter, który ma za mało pracy, staje się niezdrowo pobudzony, bardziej samodzielny i trudniejszy do zatrzymania w terenie.

Aktywność i potrzeby ruchowe

Ta rasa potrzebuje dużej dawki ruchu, swobodnego biegu oraz możliwości węszenia i eksploracji. Idealnie, jeśli pies ma możliwość regularnej pracy w polu lub uprawiania sportów takich jak canicross czy dogtrekking. Dla zdrowia i dobrego funkcjonowania seter powinien regularnie biegać w bezpiecznym, otwartym terenie, w kontakcie z bardziej naturalnym środowiskiem niż chodnik czy osiedlowy skwer.

W planie aktywności seterów angielskich świetnie sprawdzą się:

• dłuższe spacery terenowe, 
• bieganie w bezpiecznym miejscu, 
• trening przywołania i gwizdka, 
• ćwiczenia węchowe, 
• praca na kierunku i szukanie, 
• marsze po urozmaiconym podłożu. 

Zdrowie setera angielskiego

Rasa uznawana jest za odporną i długowieczną (setery żyją ok. 12–14 lat), jednak jak każda grupa psów ma swoje słabe punkty. Przy kwestiach zdrowia setera angielskiego zalecamy zwrócić uwagę przede wszystkim na biodra, łokcie, słuch i tarczycę:

• głuchota wrodzona: występuje szczególnie w liniach z dużą ilością bieli w umaszczeniu, odpowiedzialni hodowcy wykonują testy BAER u szczeniąt,
• dysplazja stawów biodrowych i łokciowych: to w zasadzie standard w przypadku ras dużych i aktywnych, więc badania RTG rodziców są kluczowe,
• problemy z tarczycą: niedoczynność bywa spotykana zwłaszcza u starszych osobników,
• atopowe zapalenie skóry: ze względu na specyficzną szatę, setery mogą być podatne na alergie.

W codziennym życiu z seterem największe znaczenie mają:

• utrzymanie prawidłowej masy ciała, 
• dobra kondycja mięśniowa, 
• regularna kontrola uszu i skóry po pracy w trawie, 
• rozczesywanie piór i szaty, 
• obserwacja ruchu oraz obciążenia kończyn po treningu. 

Przy zakupie szczenięcia pytaj o komplet badań rodziców i charakter linii hodowlanej. W rasie użytkowej zdrowie i psychika zawsze powinny mieć priorytet przed efektownym wyglądem.

Dla kogo jest seter angielski?

Seter angielski dobrze pasuje do osoby aktywnej, cierpliwej i gotowej do regularnej pracy z psem. Odnajdzie się u boku myśliwego polującego na pióro, ale także u aktywnej rodziny, która zapewni mu odpowiednią dawkę pracy dla nosa.

Nie polecamy go osobom oczekującym bezwzględnego, mechanicznego posłuszeństwa – seter zawsze zachowuje cząstkę swojej niezależnej duszy. Jeżeli zależy Ci na psie, który większość dnia spędzi biernie i nie będzie potrzebował regularnych zadań, lepiej poszukaj innego typu rasy.

FAQ

Seter angielski a seter irlandzki - który lepszy do polowań?

To zależy od stylu pracy, którego szukasz. Seter angielski jest uznawany jako bardziej łagodny w temperamencie, a irlandzki jako bardziej żywiołowy, choć ostatecznie najwięcej zależy od konkretnej linii i prowadzenia psa. W polskim łowiectwie seter angielski jest częściej wybierany do precyzyjnej pracy na kuropatwy.

Czy seter angielski jest trudny w szkoleniu?

Nie jest trudny, ale wymaga wyczucia. Najlepiej odpowiada na spokojne, konsekwentne prowadzenie i źle znosi zbyt twarde poprawki. Metody „twardej ręki” tu polegną. Jeśli jednak postawisz na relację i systematyczne nagradzanie, pies będzie uczył się bardzo szybko. Największym wyzwaniem jest opanowanie jego pasji łowieckiej w otwartym terenie.

Jak nauczyć setera angielskiego stójki?

Nie buduje się jej od zera jak sztuczki. Najpierw rozwijasz nos, kierunek pracy i kontakt z przewodnikiem, a naturalną stójkę dopracowujesz dopiero później. Najlepszą szkołą jest kontakt z dzikim ptactwem, gdy zadaniem przewodnika jest powstrzymanie psa przed pogonią po wypchnięciu ptaka oraz nagradzanie pewnego trzymania stójki aż do podejścia myśliwego.

Jaki GPS wybrać dla setera angielskiego?

Do pracy szerokiej najlepiej sprawdza się sprzęt radiowy, niezależny od GSM, z czytelnym odbiornikiem i dużym zasięgiem. W Sport-Dog.pl znajdziesz lokalizatory DOGtrace dopasowane do psów myśliwskich i użytkowych. 

Ile kosztuje szczenię setera angielskiego z linii pracującej?

Cena za szczenię z udokumentowanym pochodzeniem użytkowym, po rodzicach z dyplomami, waha się od 3500 do 6500 zł. Psy z czołowych hodowli zagranicznych mogą kosztować znacznie więcej, w okolicach 8500 zł. Przy tej rasie ważniejsze od samej kwoty wydanej na szczenię są badania, profil linii i rzeczywista użytkowość rodziców.